Mouhcine Rahaoui
Węgiel: medium i świadectwo
Historia osobista i zbiorowa
Twórczość Mouhcine’a Rahaoui jest głęboko zakorzeniona w osobistym doświadczeniu oraz w historii jego rodzinnego miasta Dżarady, położonego na wschodzie Maroku. Artysta należy do grona twórców, których praktyka artystyczna jest bezpośrednio uwarunkowana biografią – jego ojciec pracował w kopalni, a dorastanie w społeczności związanej z przemysłem wydobywczym ukształtowało jego wrażliwość.
Dżarada rozwinęła się w latach 30. XX wieku jako jedno z najważniejszych centrów wydobycia węgla w Maroku. Po zamknięciu kopalni na początku XXI wieku znaczna część mieszkańców opuściła miasto. Ci, którzy pozostali, ze względu na brak alternatyw zatrudnienia, kontynuowali działalność wydobywczą nielegalnie, narażając się na niebezpieczeństwa. Nawet po oficjalnym zamknięciu kopalnie zostają głównym źródłem utrzymania dla wielu rodzin, pomimo oczywistych zagrożeń i regularnych śmiertelnych wypadków.
W swoich pracach Rahaoui nie dokumentuje tej sytuacji, lecz przetwarza ją artystycznie. W jego twórczości kopalnia staje się nie tyle miejscem pracy, ile metaforą błędnego koła, w które zostają wciągnięte kolejne pokolenia mieszkańców Dżarady.
Materia jako nośnik znaczenia
Praca Mineur należy do cyklu dzieł, w których Rahaoui sięga po takie materiały, jak węgiel, wosk, świece oraz fragmenty zużytych plastikowych toreb, niegdyś służących do transportu węgla. W tym kontekście każdy z elementów pełni zarówno formalną, jak i symboliczną funkcję.
Węgiel – obecny w jego twórczości nie tylko jako pigment, ale i jako tworzywo rzeźbiarskie – staje się równocześnie tematem i medium. Jego kolor i tekstura budują wizualny język. Równie istotna jest jego dwojaka rola: jako niezbędnego dla współczesnej gospodarki surowca, ale też jako toksycznego, a jednak jedynego źródła egzystencji lokalnej społeczności.
Świece to motyw, który artysta traktuje jako znak solidarności i zbiorowego doświadczenia. Zestawione ze sobą w szeregu przywodzą na myśl grupę górników schodzących do szybu o świcie. Ich ciepłe światło jest jednak całkowicie przysłonięte przez węgiel.
Wosk, pojawiający się w pracach Rahaoui jako spoiwo, jest symbolem cielesności. Artysta określa go jako substancję przypominającą krople potu i łez, a także
stopniową destrukcję – życie wypalane przez warunki, w jakich toczy się codzienność mieszkańców Dżarady.
Kompozycja dzieła Mineur układa się w abstrakcyjny pejzaż. Niebieska powierzchnia torby na węgiel przypomina niebo zaburzone czarnym śladem. Artysta ukazuje w ten sposób zakłócony porządek natury i niepokój towarzyszący codzienności Dżarady. Jednak dzieło Rahaoui nie jest ani samą krytyką, ani artystycznym wyrazem żalu – to przede wszystkim hołd złożony społeczności, zapis pamięci i próba dotarcia do szerszego grona odbiorców z lokalnym kontekstem, który może być przestrogą dla całego świata, eksploatującego zasoby naturalne w nieodpowiedzialny sposób.
Miejsce w kolekcji dela.art
Praca Mouhcine’a Rahaoui wpisuje się w dwa kluczowe wątki tematyczne kolekcji, którymi są refleksja nad kondycją środowiska naturalnego oraz eksperyment z alternatywnymi materiałami artystycznymi.
W kontekście środowiskowym Mineur jest opowieścią o relacji człowieka z naturą. Wydobycie węgla, będące fundamentem lokalnej egzystencji, staje się źródłem degradacji krajobrazu i wyczerpania naturalnych zasobów, a także zagrożeniem dla samego człowieka. Rahaoui nie formułuje jednoznacznej oceny, lecz ukazuje złożoność ekonomicznej zależności od surowca. Decyzję o potrzebie rozerwania błędnego koła pozostawia odbiorcy.
Z drugiej strony Mineur jest doskonałą ilustracją twórczego wykorzystania niestandardowych materiałów. Artysta sięga po tworzywa nacechowane społecznie i kulturowo, takie jak węgiel, wosk, plastikowe torby. Ich obecność w pracy nie jest efektem formalnego eksperymentu, lecz decyzją wynikającą z poszukiwania najbardziej bezpośrednich środków twórczego przekazu. Materiał staje się nośnikiem znaczenia, a zarazem samodzielnym aktorem w narracji dzieła.
Tekst: Anna Bykova