Jean-Baptiste Jean-Joseph. Flagi Vodou

Haitańskie Vodou, choć w kulturze popularnej jest kojarzone z lalkami i magią, w rzeczywistości stanowi złożony system religijny, łączący afrykańskie wierzenia, katolicyzm i tradycje rdzennych mieszkańców wyspy. Zrodził się z doświadczeń kolonializmu i niewolnictwa w XVIII wieku, kiedy zachodnioafrykańskie osoby zniewolone były zmuszane przez francuskich kolonizatorów do przyjęcia chrześcijaństwa. Zamiast całkowicie odrzucić własne wierzenia, zintegrowały je z religią katolicką.

Jednym z najważniejszych atrybutów tej religii są flagi Vodou – bogato zdobione, haftowane kompozycje, przedstawiające duchy, świętych i inne postaci. W ceremoniach, choć dzisiaj już nieczęsto są używane do tego celu, służą do przyciągania uwagi duchów i zapraszania ich do uczestnictwa w rytuale, a poza obrzędami umieszczane są na ołtarzach. Każda flaga powstaje tygodniami albo miesiącami, będąc dziełem skrupulatnego rzemiosła. Dla niektórych twórców haftowanie stanowi doświadczenie o wymiarze wręcz metafizycznym, jest współdziałaniem człowieka i sił duchowych, które kierują procesem.

Jean-Baptiste Jean-Joseph, La Sirene Soleil, 2000, Cekiny i koraliki na materiale,
fot. Anna Zagrodzka, dzięki uprzejmości Asoto Foundation

W kolekcji dela.art znajdują się dwie flagi autorstwa Jean-Baptiste’a Jean-Josepha. Jean-Joseph od najmłodszych lat był związany z rzemiosłem. Zanim rozpoczął samodzielną działalność artystyczną, uczył się plecionkarstwa i zdobnictwa, a także pracował w fabrykach, gdzie przyszywał koraliki i perły do sukien ślubnych.

Jego praca La Sireine Soleil z ok. 2000 roku przedstawia postać Lasiren, królową wszystkich wód, będącą uosobieniem kobiecej siły i emocji. Towarzyszą jej słońce oraz drzewo, które symbolicznie łączą żywioły wody, ziemi i nieba, wskazując na harmonię całego kosmicznego porządku. W kompozycji pojawia się również rozgwiazda, odnosząca się do 21 nachons (klanów duchów lwa). Flaga ma charakter ochronny i uzdrawiający, przywołując moc równowagi, która leży u podstaw wierzeń vodou.

Z kolei flaga 7 tèt z ok. 2000 roku ukazuje Erzulie Dantor, potężnego ducha kobiecości i macierzyństwa, przedstawioną jako mambo, kapłankę vodou. U jej stóp spoczywają rytualne atrybuty: grzechotka oraz kocioł używane w ceremoniach uzdrawiania. Otaczający ją łańcuch symbolizuje jedność i solidarność, a siedem głów wyrastających z jednego ciała podkreśla ideę wspólnoty.

 

Jean-Baptiste Jean-Joseph, 7 tèt, 2000,
Cekiny i koraliki na materiale,
fot. Anna Zagrodzka, dzięki uprzejmości Asoto Foundation

W kontekście kolekcji dela.art flagi Jean-Baptiste’a Jean-Josepha stanowią wyjątkowy przykład sztuki zakorzenionej w idei równowagi – fundamentalnej zasadzie Vodou, wedle której harmonia między człowiekiem, naturą i światem duchowym stanowi podstawę istnienia. Szczególnie istotny jest w nich motyw jedności z naturą. To poczucie współistnienia koresponduje z ideą kolekcji, która podkreśla nierozerwalny związek człowieka ze środowiskiem naturalnym oraz promuje artystyczne realizacje, afirmujące tę jedność.

Jednocześnie Vodou jest przykładem systemu zdolnego do przełamywania barier kulturowych i religijnych, tworząc harmonijną całość z elementów, których pozornie nie dają się połączyć. Choć korzenie Vodou wyrastają z doświadczeń przemocy i zniewolenia, religia ta przekształciła się w bogaty system symboliczny, w którym duchowość, sztuka i natura są jednością

Tekst: Anna Bykova

Przewijanie do góry