Sto nocnych zjaw. Duchy, demony i upiory w sztuce Japonii i Zachodu
Wystawa Sto nocnych zjaw. Duchy, demony i upiory w sztuce Japonii i Zachodu, otwarta 1 czerwca 2025 roku w Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha w Krakowie, przygląda się temu, jak kultury Japonii i Zachodu wyobrażały sobie duchy, demony i upiory – od tradycyjnych legend po współczesne fantazmaty pop-kultury. Zestawiając japońskie yōkai z europejskimi duchami i słowiańskimi strachami, wystawa przedstawia, w jaki sposób „nocne zjawy” przekraczają granice geografii i epok, odsłaniając uniwersalne lęki i fascynacje nieznanym.
Ekspozycję buduje ponad 70 barwnych drzeworytów z kolekcji Feliksa „Mangghi” Jasieńskiego oraz drzeworyty z daru Raymonda Milewskiego. Towarzyszą im dzieła powstałe od XVIII do XXI wieku: obrazy olejne, pastele, kolaże, rzeźby, instalacje przestrzenne i grafiki. Tak szeroki przekrój epok, wrażliwości i technik pokazuje, jak zjawiska nadnaturalne ewoluują wraz z artystycznym językiem, a zarazem pozostają żywym narzędziem opowiadania o doświadczeniu inności.
Wśród prezentowanych prac znalazł się również rysunek z kolekcji dela.art, Zahl L. Betender Knabe autorstwa Wojciecha Ireneusza Sobczyka. Dzieło to odwołuje się do figury „szklanego człowieka”, znanego z ekspozycji w Niemieckim Muzeum Higieny w Dreźnie. W interpretacji Sobczyka przezroczyste ciało nie ujawnia jednak systemu naczyń krwionośnych, lecz rozrastające się, splecione gałęzie roślinne. Artysta zastępuje biologiczny porządek żył i tętnic organicznym chaosem dziko rosnącej flory.
Metafora chwastu służy tu jako obraz wykluczenia i stygmatyzacji – odnosi się do nazistowskiej retoryki eugenicznej, która klasyfikowała życie ludzkie według kryteriów użyteczności. Praca Sobczyka wpisuje się w szerszy kontekst wystawy, odsłaniając to, co wypierane i zdehumanizowane, jednocześnie afirmując nieujarzmioną siłę natury jako źródło przetrwania i oporu.
fot. Bartosz Górka, dzięki uprzejmości Galerii Leto
Artyści i artystki: Natalia Buchta Stochel, Sławomir Celiński, Dorota Ćwieluch-Brincken, Krzysztof Gil, Francisco José de Goya y Lucientes, Gyokuen Bonpō, Marcin Janusz, Michał Kastory, Katsukawa Shunshō, Katsukawa Shuntei, Kawanabe Kyōsai, Kitao Masayoshi, Kitao Shigemasa, Henryk Kunzek, Antoni Kurzawa, Kamil Kuzko, Konstanty Laszczka, Jacek Malczewski, Kaja Mucha, Nabeta Gyokuei, Kinga Nowak, Witold Pruszkowski, Jan Raszka, Odilon Redon, Mikołaj Rejs, Ferdynand Ruszczyc, Wojciech Ireneusz Sobczyk, Witold Stelmachniewicz, Zofia Stryjeńska, Totoya Hokkei, Tsukioka Yoshitoshi, Utagawa Hirokage, Utagawa Hiroshige, Utagawa Hiroshige II, Utagawa Kunisada (Toyokuni III), Utagawa Kuniyoshi, Utagawa Sadahide, Utagawa Toyokuni I, Utagawa Yoshikazu, Utagawa Yoshimori, Utagawa Yoshitsuya, Marian Wawrzeniecki, Wojciech Weiss, Grzegorz Wnęk, Witold Wojtkiewicz, Jan Woydyga, Andrzej Wróblewski, Leon Wyczółkowski, Stanisław Wyspiański, Yamamoto Shōun, Yashima Gakutei, Michał Zawada, Jakub Julian Ziółkowski
Idea, scenariusz i aranżacja plastyczna: dr hab. Anna Król, prof. ASP
fot. Kamil A. Krajewski (Archiwum Muzeum Manggha)
Więcej o wystawie: